Każdy z nas słyszał to przynajmniej raz w życiu: „Jestem uczulony na sierść kota”. To jedno z najbardziej rozpowszechnionych przekonań na temat alergii. Tymczasem prawda jest zupełnie inna i dla wielu osób bywa sporym zaskoczeniem.
Samo futro kota… wcale nie uczula! Odgrywa ono jedynie rolę „transportera”, na którym podróżują prawdziwi sprawcy całego zamieszania. Co zatem sprawia, że na widok mruczka zaczynamy kichać, a nasze oczy stają się czerwone i łzawiące? Przyjrzyjmy się temu bliżej.
Główny podejrzany: Białko Fel d 1
Za przeważającą większość reakcji alergicznych (szacuje się, że nawet za 80–90% przypadków) odpowiada jedno konkretne białko z grupy uteroglobin o nazwie Fel d 1.
Gdzie dokładnie się znajduje?
W ślinie
W gruczołach łojowych (znajdujących się w skórze)
W moczu oraz gruczołach odbytowych
Jak wygląda ten mechanizm w praktyce? Koty to niezwykle czyste zwierzęta, które spędzają znaczną część dnia na pielęgnacji. Wylizując swoje futro, przenoszą na nie ślinę bogatą w białko Fel d 1. Gdy ślina wysycha, białko to przekształca się w mikroskopijny, niezwykle lekki pyłek, który z łatwością unosi się w powietrzu i osiada dosłownie wszędzie.
Nie tylko Fel d 1 – pozostali członkowie „drużyny”
Mimo że Fel d 1 jest liderem na liście kocich alergenów, nauka zidentyfikowała ich znacznie więcej:
Fel d 2 (albumina surowicza): Białko obecne m.in. w ślinie i moczu. Odpowiada za tzw. reakcje krzyżowe – osoby uczulone na Fel d 2 mogą reagować również na alergeny innych zwierząt, a czasem nawet na niektóre pokarmy (np. wieprzowinę – tzw. zespół wieprzowina-kot).
Fel d 4 (lipokalina): Syntezowana głównie w śliniankach, to drugi po Fel d 1 najczęstszy powód alergicznych dolegliwości.
Fel d 3, Fel d 7 oraz Fel d 8: Dalsze komponenty alergenowe opisywane w literaturze medycznej, które u części pacjentów mogą wywoływać odpowiedź układu odpornościowego.
Dlaczego kocie alergeny są tak uciążliwe?
Jeśli kiedykolwiek zastanawiałeś się, dlaczego reakcja na kota potrafi być tak gwałtowna, odpowiedź tkwi w fizycznych właściwościach tych białek:
Są mikroskopijne i lekkie: Cząsteczki kocich alergenów są około 10-krotnie mniejsze niż np. alergeny roztoczy kurzu domowego. Unoszą się w powietrzu przez wiele godzin.
Przyklejają się do wszystkiego: Z łatwością osiadają na meblach, dywanach, zasłonach, a przede wszystkim na ubraniach. To dlatego alergeny kota można znaleźć w szkołach, biurach czy środkach komunikacji miejskiej.
Mają niezwykłą trwałość: Kocie białka potrafią utrzymywać się w pomieszczeniu w wysokich stężeniach nawet do kilkunastu tygodni po tym, jak zwierzę opuściło dany dom.
Czy każdy kot uczula tak samo?
Nie! Ilość produkowanych alergenów różni się w zależności od konkretnego osobnika. Na to, jak dużo białka Fel d 1 wydziela kot, wpływa kilka czynników:
Płeć i hormony: Niekastrowane kocury produkują najwięcej białka Fel d 1, ponieważ jego synteza jest stymulowana przez hormony płciowe (głównie testosteron). Zabieg kastracji znacząco obniża poziom wydzielanego alergenu.
Wiek: Młode kocięta wytwarzają zazwyczaj mniej alergenów niż dorosłe osobniki.
Rasa: Choć w świetle badań medycznych nie istnieją koty w 100% hipoalergiczne, niektóre rasy (np. kot syberyjski, neva masquerade, kot balijski, devon rex czy kot tajski) naturalnie wydzielają mniejszą ilość białka Fel d 1 lub mniej linieją, co ułatwia kontrolę alergenów w otoczeniu.
Alergia na kota to w rzeczywistości odpowiedź naszego układu odpornościowego na specyficzne białka obecne w płynach ustrojowych i naskórku zwierzęcia, a nie na samą sierść. Zrozumienie tego mechanizmu to pierwszy krok do lepszego zarządzania objawami – zarówno poprzez odpowiednią pielęgnację domowego środowiska, jak i konsultację z lekarzem alergologiem w celu podjęcia właściwego leczenia lub diagnostyki.
Bibliografia
Buczyłko, K. (2017). Alergeny kota: nie tylko Fel d 1. Alergia, 3, 23–28. (Artykuł przeglądowy omawiający pełną profilaktykę i biochemię kocich białek).
Ukleja-Sokołowska, N., & Bartuzi, Z. (2016). Alergia na białka zwierząt domowych – aspekty diagnostyczne i kliniczne. Alergia Astma Immunologia, 21(3), 161–168.
Emeryk, A., & Bartkowiak-Emeryk, M. (2019). Alergeny zwierząt domowych i ich rola w chorobach alergicznych układu oddechowego. Medycyna Praktyczna – Pediatria.
Kruszewski, J. (2015). Diagnostyka i leczenie alergii na zwierzęta domowe. Polskie Archiwum Medycyny Wewnętrznej / Lekarz POZ, 4, 285–291.
